Çağını seç: Antroposen ya da Kapitalosen

Son yıllarda yeni bir davranış şekli ortaya çıktı. Daha doğrusu popülerleşti, modern deyimle “hit” oldu: “Doğaya dost ve sürdürülebilir yaşamı benimseme” felsefesi. Etrafınıza baktıkça, illa çöplerini ayrıştıran; plastik kullanımını kısıtlayan, ağaç dikmeye gayret eden insanları görürsünüz. Elbette bu davranışların hepsi çok değerli. Sürdürülebilirlik açısından, doğayı korumak yönüyle güzel adımlar. Peki sorum şu: Gerçekten sürdürülebilir yaşamı destekliyor musunuz? Yani plastikleri az kullanınca ya da kağıtla metali ayrıştırınca bu iş oluyor mu?
Dünyada birçok önemli çağ vardır. Prehistorik (tarih öncesi) çağlar; eski taş çağı, kalkolitik çağ gibi milyonlarca yılı kapsayan oldukça kritik öneme sahip dönemleri içerirken; historik (tarih) çağları da ilk çağdan tutun da yakın çağa kadar gelişim göstermiştir, beraberinde insanlık için önemi büyük olaylara sahne olmuştur. İstanbul’un fethi, Fransız İhtilali gibi olaylar çağ kapatıp çağ açmış, her çağda insanlık kendisini çok daha fazla gelişime ve değişime kaptırmıştır.

ANTROPOSEN
Konu sürdürülebilirlik, yaşam, doğa, kirlilik eksenine kaydığında sözünü edeceğimiz çağlar bildiklerimizden biraz farklıdır: Antroposen ve Kapitalosen.
Antroposen, Yunanca anthropos (insan) kökünden gelir. Temel iddiası, insan faaliyetlerinin artık biyolojik, kimyasal ve jeolojik bir güç haline geldiği ve dünyanın seyrini değiştirdiğidir. Oluşturabileceği en güçlü argüman Sanayi Devrimi’nden bu yana insanlığın gezegenin sınırlarını zorladığı ve buna bağlı olarak karbondioksit salınımı, plastik kirliliği ve biyoçeşitlilik kaybının vb. meydana geldiğidir. Bütün bunların sorumlusu ise insan faaliyetleridir.

KAPİTALOSEN
Kapitalosen ise Jason W. Moore ve Andreas Malm gibi düşünürler tarafından geliştirilmiştir. Ekolojik krizin sorumlusunun “insan” değil, “kapitalist sistem” olduğunu savunur. Bu çağın fikir babalarının argümanı ise doğa ve insanın sömürülmesine dayalı bu ekonomik sistemin, ekolojik yıkımı kaçınılmaz kıldığıdır. Suçlu “insanlık” değil, son 500 yıldır dünyayı şekillendiren sermaye düzenidir. İki kavram birbirine çok yakın gibi durmaktadır. Sonuçta, birinde insanlığın tüketim ihtiyaçları sonucu gezegeni zorlaması varken, diğerinde yine temelinde insanın oluşturduğu kapitalist sistemin unsurları bulunmaktadır.

İKİSİ ARASINDAKİ FARK
Fakat detaylıca bakıldığında aslında ciddi farklılar görebilirsiniz. Eğer sorunu Antroposen olarak düşünürseniz, çözümünüz jeolojik ve bilimsel temelli olacaktır. Fosil yakıtlardan temiz enerji kaynaklarına geçişle yenilenebilir enerji kaynaklarını etkin kullanmak, insan müdahalesinden tamamen korunmuş izole alanlar yaratmak ve kaynak tüketimini sınırlamak için nüfus kontrolüne gitmek, atığın minimuma indirildiği ve malzemelerin sürekli geri dönüştürüldüğü “kapalı devre” sistemlere geçmek gibi süreçler çözüm noktalarınız olmalıdır.
Öte yandan sorunun içinde bulundumuz çağın Kapitalosen olarak ele alınmasından kaynaklandığını düşünüyorsanız; çözümünüz politik ve ekonomik temelli olmak zorundadır. Ekonomik büyümenin ülkelerin başarı kriteri arasından çıkarılması ve ihtiyaç odaklı yerel ekonominin benimsenmesi; su, tohum, orman gibi hayati kaynakların “meta” (satılık mal) olmaktan çıkarılıp, topluluklar tarafından ortaklaşa ve kâr amacı gütmeden yönetilmesi, enerji şirketlerinin kamulaştırılması, küçük ölçekli köy tarımının desteklenmesi gibi süreçlere yönelmeniz gerekmektedir. Özetleyecek olursak iki süreç arasındaki fark şudur: Antroposen, “Mevcut yaşam tarzımızı ve sistemimizi yeni teknolojilerle nasıl sürdürebiliriz?” sorusuna yanıt ararken, Kapitalosen ise “Doğayı ve insanı sömürmeyen yeni bir toplumsal düzeni nasıl kurabiliriz?” sorusuna odaklanır.
***
Sizlere kısaca temeli insan olan bu iki kavramı ifade etmeye çalıştım. Genel kesim, Antroposen yönünde hamlelerde bulunmaktadır ve bulunacaktır. Çünkü çözümler daha rahat yönetilebilir ve konfor alanı geniştir. Fakat bununla beraber Kapitalosen kavramı üzerinde de çalışmalar yapan bilim adamları, teknokrat ve aktivistler de azımsanmayacak kadar fazladır. Siz hangi çağdayız ve hangi çözümler daha gerçekçi diye düşünürken, çevreyi korumak için attığınız adımları arttırmayı ihmal etmeyin. Sevgiyle kalın.

AKEN ÇEVRE DANIŞMANLIK
Adres: Alikahya Fatih Mah. Horasan Cad. No: 35/A Kat: 1 Daire: 2 İzmit/Kocaeli
Telefon: (0262) 226 16 18
Web: www.akencevre.com